W przypadku określonych grup zawodowych istnieje obowiązek wykonania badań sanitarno-epidemiologicznych przed rozpoczęciem pracy na danym stanowisku. Procedury nie mają charakteru rutynowej formalności. Stanowią ważny element systemu prewencji i wczesnego wykrywania chorób zakaźnych.
Jakie zakażenia podlegają ścisłej kontroli, kogo obejmuje obowiązek wykonania badań oraz na jakiej podstawie prawnej opiera się cała procedura? Poniżej znajdują się aktualne regulacje i praktyczne aspekty związane z orzecznictwem oraz dokumentacją medyczną.
Badania sanitarno-epidemiologiczne (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.) uwzględniają badanie lekarskie, badania laboratoryjne oraz – w razie potrzeby – konsultacje specjalistyczne. Ich celem jest wykrycie obecności biologicznych czynników chorobotwórczych lub potwierdzenie rozpoznania choroby zakaźnej u osób, które podejmują określone czynności zawodowe.
Głównym celem badań sanitarno-epidemiologicznych jest zapobieganie transmisji patogenów na osoby trzecie – klientów, pacjentów, dzieci czy konsumentów żywności.
Obowiązek poddania się badaniom dotyczy osób podejmujących lub wykonujących czynności, które wiążą się z ryzykiem przeniesienia zakażenia na inne osoby. Dotyczy to w szczególności:
W praktyce zakres ten może być szerszy – decyduje o tym lekarz na podstawie charakterystyki stanowiska i ryzyka transmisji zakażeń drogą pokarmową, oddechową, kontaktową lub przez krew.
Badanie sanitarno-epidemiologiczne ma na celu ocenę, czy dana osoba może pracować w warunkach wymagających szczególnej ochrony zdrowia publicznego – np. przy żywności, w opiece zdrowotnej lub w usługach kosmetycznych.
Aby lekarz mógł wystawić orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych, konieczne jest posiadanie aktualnych wyników badań kału w kierunku nosicielstwa bakterii z rodzaju Salmonella i Shigella – wykonanych z trzech próbek pobranych w trzy kolejne dni.
Wyniki badań należy zabrać na wizytę u lekarza medycyny pracy, który przeprowadzi wywiad zdrowotny i zawodowy oraz oceni aktualny stan zdrowia pacjenta. W przypadku wątpliwości może zlecić ponowne badania lub skierować pacjenta na dodatkową konsultację specjalistyczną. Ostateczną decyzję o wystawieniu orzeczenia podejmuje lekarz orzecznik podczas wizyty.
W przypadku podjęcia pracy bez aktualnego orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych konsekwencje mogą dotyczyć zarówno pracownika, jak i pracodawcy. Zatrudnienie bez ważnych badań narusza przepisy ustawy z 5 grudnia 2008 r. oraz regulacje prawa pracy.
Inspekcja sanitarna może nałożyć mandat lub wydać decyzję administracyjną o wstrzymaniu działalności. W razie wystąpienia ogniska epidemicznego odpowiedzialność może rozszerzyć się na odpowiedzialność karną, zgodnie z art. 165 § 1 Kodeksu karnego (narażenie życia lub zdrowia wielu osób).
Zakres badań może uwzględniać wiele patogenów – bakteryjnych, wirusowych i pasożytniczych. Zalecenia dotyczące wykonania konkretnych testów zależą od potencjalnej drogi szerzenia się zakażenia na stanowisku pracy.
Szczególną uwagę poświęca się wykrywaniu nosicielstwa bakterii z rodzaju Salmonella i Shigella – patogenów przenoszonych drogą fekalno-oralną, które są odpowiedzialne za ostre zatrucia pokarmowe. Pracownicy gastronomii, stołówek, kuchni zbiorowego żywienia oraz osoby mające kontakt z surowcami spożywczymi zobowiązani są do przeprowadzenia badania kału pod kątem obecności tych drobnoustrojów.
Badania kału w kierunku nosicielstwa patogenów pokarmowych (Salmonella, Shigella) zachowują ważność bezterminowo, jeśli wynik jest ujemny, a pacjent nie podjął pracy w zawodzie podwyższonego ryzyka lub nie zaistniały nowe przesłanki epidemiologiczne. W razie przerwy w zatrudnieniu lub zmiany stanowiska lekarz może ponownie zlecić badanie.
Próbki kału pobiera się na specjalne podłoża transportowe żelowe. Materiał należy pobrać trzykrotnie – w ciągu 3 kolejnych dni – i dostarczyć do punktu przyjęć zgodnie z instrukcją laboratorium. Ważne, by każda próbka została opisana imieniem, nazwiskiem, datą urodzenia oraz datą i godziną pobrania. Zanieczyszczenie próbki moczem lub wodą uniemożliwia przeprowadzenie badania.
Przed pobraniem próbki warto omówić z lekarzem kwestie dotyczące farmakoterapii. Zaleca się, aby pacjent unikał przyjmowania leków przeciwbakteryjnych przez co najmniej 48 godzin przed pobraniem – jednak odstawienie jakichkolwiek preparatów zawsze należy wcześniej uzgodnić ze specjalistą.
Masz pytania? Potrzebujesz indywidualnej oferty?
Skorzystaj z formularza zgłoszeniowego. Nasz konsultant skontaktuje się z Tobą tak szybko, jak to możliwe, by odpowiedzieć na wszystkie pytania i przygotować spersonalizowaną propozycję współpracy.
