Kierowcy są jedną z największych grup zawodowych objętych obowiązkiem przeprowadzania badań profilaktycznych. Tylko w Polsce każdego roku wykonuje się kilkaset tysięcy takich procedur – nie tylko w ramach samego procesu uzyskiwania prawa jazdy. Badania dla kierowców są nieodłączną częścią wykonywania pracy za kierownicą.
Przepisy związane z profilaktycznymi badaniami lekarskimi dotyczą kierowców pojazdów ciężarowych, autobusów, pojazdów specjalnych oraz inne osoby zawodowo wykonujące przewozy drogowe. Obowiązek regularnych konsultacji lekarskich i psychologicznych stanowi jeden z filarów systemu bezpieczeństwa w transporcie drogowym.
Wynika to z przepisów krajowych i unijnych, zawartych przede wszystkim w ustawie o transporcie drogowym (Dz.U. 2024, poz. 1539) oraz ustawie o kierujących pojazdami (Dz.U. 2023, poz. 622). W dokumentach określono m.in. wymagania zdrowotne i częstotliwość kontroli lekarskiej, jakiej podlegają osoby wykonujące przewóz drogowy rzeczy lub osób.
Skierowanie może wystawić pracodawca, starosta lub marszałek województwa – w zależności od trybu, w którym kandydat został skierowany do pracy.
Testy psychotechniczne są obowiązkowe dla osób ubiegających się o wpis do prawa jazdy z kodem 95 (kwalifikacja wstępna lub okresowa), a także dla kierowców wykonujących transport drogowy rzeczy lub osób. Prowadzone procedury pozwalają określić stopień sprawności psychofizycznej.
Badanie przeprowadza psycholog transportu – osoba wpisana do ewidencji prowadzonej przez Ministerstwo Zdrowia. Procedura obejmuje wywiad psychologiczny, zestaw standaryzowanych testów psychometrycznych oraz analizę wyników.
Ocenie podlegają m.in.:
Podstawę formalną stanowi Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz.U. 2014, poz. 937).
Decyzja lekarska stanowi podstawę do kontynuowania zatrudnienia lub uzyskania uprawnień wymaganych do pracy w warunkach szczególnego ryzyka. Dane trafiają do systemu ewidencji kierowców zawodowych.
Zatrudnienie pracownika, którego częścią zadań służbowych ma być kierowanie pojazdem – nawet jeśli nie będzie wykonywać pracy kierowcy w rozumieniu przepisów o transporcie drogowym – wiąże się z koniecznością przeprowadzenia badań profilaktycznych z rozszerzeniem o zdolność do prowadzenia pojazdu w kontekście stanowiska pracy.
Taki obowiązek dotyczy m.in.:
Badanie może mieć formę wstępną (przed zatrudnieniem), okresową (zgodnie z terminem wskazanym przez lekarza) lub kontrolną (po absencji chorobowej przekraczającej 30 dni).
W polskim systemie prawnym – w określonych sytuacjach – również kierowcy prywatni są zobligowani do przedstawienia ważnego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów mechanicznych.
Dotyczy to m.in. osób, wobec których starosta wydał decyzję o cofnięciu uprawnień (np. po poważnym wypadku lub na podstawie informacji medycznej), a także kierowców w określonym wieku, dla których obowiązują krótsze terminy ważności prawa jazdy.
Koszt wykonania takiego badania pokrywa pacjent. Orzeczenie wydane przez lekarza należy złożyć we właściwym wydziale komunikacji lub instytucji, która zainicjowała procedurę weryfikacji stanu zdrowia.
Okres ważności zaświadczenia lekarskiego wynosi zasadniczo 15 lat. Istnieje jednak możliwość jego skrócenia, jeśli lekarz stwierdzi obecność schorzeń przewlekłych. W takich przypadkach pozytywna decyzja lekarska może zostać wydana na 5 lat, 2 lata lub nawet na okres 6 miesięcy – z obowiązkiem ponownej kontroli.
Podstawą rozpoczęcia procedury jest skierowanie, które powinno zawierać:
W przypadku kierowców zawodowych często wymagane są także następujące dokumenty:
Celem ustalenia dokładnej listy potrzebnych dokumentów warto skontaktować się z konkretną placówką.
Komplet dokumentów należy przekazać placówce medycyny pracy najpóźniej w dniu wizyty. Brak któregokolwiek z wymaganych elementów może skutkować odmową przeprowadzenia niezbędnych procedur lub koniecznością wyznaczenia nowego terminu.
W trakcie konsultacji lekarz ocenia:
W przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia lub historią chorobową pacjenta, lekarz może zlecić uzupełniającą diagnostykę – rozszerzone badania laboratoryjne, EKG, konsultacje okulistyczne, diabetologiczne, kardiologiczne lub neurologiczne.
Dokument potwierdzający zdolność do pracy na stanowisku kierowcy zawodowego może zostać wydane na maksymalnie 5 lat. Dla kierowców, którzy ukończyli 60. rok życia, okres ten – zgodnie z art. 39j ust. 4 ustawy o transporcie drogowym – zostaje skrócony do 30 miesięcy. Odpowiedzialność za aktualność dokumentów spoczywa na pracodawcy lub zleceniodawcy.
Koszty badań kierowców zawodowych pokrywa pracodawca lub zleceniodawca. Wyjątkiem są sytuacje, w których odbycie procedur zostało zlecone decyzją administracyjną (np. po zatrzymaniu prawa jazdy) – wówczas opłatę ponosi kierowca.
Skierowanie wystawia pracodawca – najczęściej dział kadr lub bezpośredni przełożony. Nie ma obowiązku korzystania z druków administracyjnych – wystarczające jest wypełnienie formularza zgodnego z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia, w którym zostaną jasno opisane warunki pracy i wymagania wobec pracownika.
Masz pytania? Potrzebujesz indywidualnej oferty?
Skorzystaj z formularza zgłoszeniowego. Nasz konsultant skontaktuje się z Tobą tak szybko, jak to możliwe, by odpowiedzieć na wszystkie pytania i przygotować spersonalizowaną propozycję współpracy.
